Adi arı və ya eşşəkarısı sancmaları orta səviyyədə qiymətləndirilir, ən yüksək – maksimum səviyyə isə daha təhlükəli növlərə aiddir. Dünyanın ən ağrılı dişləməsi və ya sancması ilə bağlı sual uzun müddət subyektiv hesab olunurdu, ta ki entomoloq Castin Şmidt xüsusi ağrı şkalası yaratana qədər.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, bu şkala “Şmidt sancma ağrı indeksi” adlanır və müxtəlif həşəratların sancmalarını dörd ballıq sistem üzrə müqayisə etməyə imkan verir.
Bu şkala üzrə adi arı və eşşəkarısı sancmaları orta göstərici alır, ən yüksək səviyyə isə daha təhlükəli növlərə məxsusdur.
Dünyanın ən ağrılı sancması “güllə qarışqası” (Paraponera clavata) hesab olunur. Məhz bu həşərat Şmidt şkalasında 4-dən yuxarı qiymət alıb və digər həşəratlar arasında demək olar ki, rəqibsiz sayılır.
Tədqiqatçı bu ağrını “təmiz, güclü və parlaq” kimi təsvir edib və bunu sanki ayağında mismarla qızmar kömür üzərində gəzmək hissinə bənzədib. Digər həşəratlardan fərqli olaraq, bu qarışqanın sancması təkcə kəskin deyil, həm də uzunmüddətli və yorucudur. Ağrı saatlarla, bəzən isə bir gün ərzində davam edə bilər və güclü narahatlıq, hətta bəzən nəzarətsiz fiziki reaksiyalarla müşayiət olunur.
Şmidt şkalasında yalnız üç növ 4-cü səviyyəyə layiq görülüb. Onlardan biri tropik Mərkəzi və Cənubi Amerika meşələrində yaşayan və sancmasının 24 saat davam edən ağrısına görə “24 saatlıq qarışqa” adlandırılan güllə qarışqasıdır.
Siyahıda həmçinin hörümçəklərlə qidalanan “tarantul şahin arısı” da var. Bu, demək olar ki, bütün dünyada rast gəlinən böyük bir arıdır. Şmidt bu sancmanı belə təsvir edib: “Kor edən, şiddətli, elektrik şoku kimi ağrı. Sanki işlək fen vannaya atılıb”. Bu təsirin isə cəmi bir neçə dəqiqə davam etdiyi qeyd olunur.
Siyahının üçüncü üzvü isə Mərkəzi və Cənubi Amerikada yaşayan sosial “döyüşçü arı” (Synoeca septentrionalis) olub. Bu sancma “işgəncə” kimi təsvir edilir – “sanki aktiv vulkanın içində zəncirlənmisən”.
Məqalədə vurğulanır ki, güclü ağrı evolyusion əhəmiyyət daşıyır. Bu, təhlükə siqnalı rolunu oynayır və yırtıcıları gələcəkdə bu cür həşəratlardan uzaq durmağa məcbur edir. Buna görə də ən ağrılı sancmalar adətən özünü aktiv müdafiə edən və ya sosial quruluşa malik növlərə aiddir.
Həşəratlar kimi ağrılı dişləyən digər canlılar
Mütəxəssislər dünyanın ən ağrılı sancmalarının yalnız həşəratlara aid olmadığını bildirirlər. Bəzi dəniz canlıları, xüsusilə meduzalar, daha güclü və təhlükəli təsir göstərə bilər.
Tədqiqatçılar xüsusilə kubomeduzaya diqqət yetirirlər. Bu canlı dünyanın ən təhlükəli varlıqlarından biri hesab olunur. Onun tentakulları minlərlə hüceyrə ilə örtülüb və dəriyə toxunduğu anda mikroskopik zəhərli “harpunlar” buraxır.
Həşərat sancmalarından fərqli olaraq, meduza zəhərinin təsiri təkcə ağrılı deyil, həm də sistemli olur. Bəzi hallarda bu zəhər ürək-damar sistemi və sinirlərə təsir edərək güclü ağrı, qıcolmalar və hətta həyati təhlükəli vəziyyətlər yaradır. Ağrı isə kəskin, yandırıcı olur və demək olar ki, dərhal bütün bədənə yayılır.
Qeyd olunur ki, Şmidt şkalası meduzaları əhatə etməsə də, onların sancmaları çox vaxt adi “ağrı” anlayışını aşır və ciddi fizioloji təsirlərlə müşayiət olunur. Bu da onları əksər quru həşəratlarının sancmalarından daha təhlükəli edir.
Təhlükəli həşəratlar
Digər təhlükəli həşəratlar isə ağcaqanadlardır – onlar insan üçün bir çox ağır xəstəliklər yayır. Lakin alimlər bu həşəratları “immunlaşdırmaq” və insanları onların sancmalarının nəticələrindən qorumaq üçün də yeni üsullar üzərində işləyirlər.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
