Azərbaycan artıq rəqəmsallaşma və innovasiya sahəsində güclü ambisiya göstərir - BMT-nin regional direktoru

Lent.az BMT-nin Avropa və Mərkəzi Asiya üzrə regional direktoru Qvi-Yeop Sonun APA-ya müsahibəsini təqdim edir

WUF13-ün Bakıda keçirilməsi strateji əhəmiyyət kəsb edir

- Dünya şəhərlərinin artan sosial, iqtisadi və iqlimlə bağlı çətinliklərlə üzləşdiyi bir vaxtda WUF13-ün Bakıda keçirilməsinin əhəmiyyətini necə qiymətləndirirsiniz?

- WUF13-ün Bakıda keçirilməsi strateji əhəmiyyət kəsb edir. Bu gün şəhərlər iqlim dəyişikliyi, bərabərsizliklər, mənzil problemləri, miqrasiya, infrastruktur boşluqları və böhranlardan sonra bərpa da daxil olmaqla, bir çox qlobal problemlərin mərkəzində durur. Eyni zamanda, şəhərlər də bir çox həll yollarının ortaya çıxdığı məkandır.

COP29-dan sonra Azərbaycanın WUF13-ə ev sahibliyi etməsi ölkəni dayanıqlı urbanizasiya, dayanıqlılıq, iqlim fəaliyyəti və inklüziv inkişaf mövzularında qlobal müzakirələrin mərkəzinə qoyur. Bu, hökumətlər, BMT sistemi, beynəlxalq maliyyə institutları və yerli aktyorlar üçün praktik təcrübə mübadiləsi aparmaq və Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə doğru irəliləyişi sürətləndirə biləcək konkret həll yollarını müəyyən etmək üçün mühüm fürsət yaradır.

Avropa və Mərkəzi Asiya regionu üçün bu müzakirə xüsusilə aktualdır, çünki bir çox ölkə eyni vaxtda şəhər transformasiyası, demoqrafik dəyişikliklər, iqlim təzyiqləri və iqtisadi keçidlər üzərində işləyir.

Avropa və Mərkəzi Asiyadan güclü regional perspektivlər gətirəcəyik

- UNDCO-da Avropa və Mərkəzi Asiya üzrə regional direktor olaraq, ofisiniz WUF13-ə hansı əsas prioritetləri və mesajları gətirəcək?

- Əsas mesajımız budur ki, dayanıqlı şəhərsalmaya müstəqil bir sektor kimi yanaşmaq olmaz. Yaşayış məskənləri, mobillik, iqlim dəyişikliyinə davamlılıq, iş yerləri, sosial inteqrasiya, yerli idarəetmə, rəqəmsal transformasiya və infrastruktur hamısı bir-biri ilə əlaqəlidir.

WUF13-də biz BMT-nin Rezident Koordinator sistemi və Əməkdaşlığa dair Çərçivə Sənədləri vasitəsilə inteqrasiya olunmuş yanaşmaların vacibliyini vurğulayacağıq. Avropa və Mərkəzi Asiyada demək olar ki, bütün BMT İdarə Heyətləri Çərçivə Sənədlərini ya bu yaxınlarda yekunlaşdırılıb, ya da hökumətlərlə yeni Çərçivə Sənədini işə salmaq prosesindədir. Bu çərçivə sənədləri ölkələrin getdikcə daha mürəkkəb inkişaf problemləri ilə üzləşdiyi və Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə çatmaq üçün vaxtın getdikcə daha da daraldığı bir vaxtda ortaya çıxır.

Yeni Çərçivə Sənədlərinin bir çoxu artıq yaşıl keçid, iqlim dəyişikliyinə davamlılıq, dayanıqlı şəhərsalma, sosial inteqrasiya, regional əlaqə və davamlı infrastruktura daha çox diqqət yetirir. Buna görə də WUF13 bu qlobal müzakirələrin nəticələrini birbaşa Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, hökumətlər, beynəlxalq maliyyə institutları, yerli hakimiyyət orqanları və digər inkişaf tərəfdaşları arasında konkret hərəkətlərə və tərəfdaşlıqlara gətirmək üçün çox vacib bir fürsətdir.

Bizim üçün digər vacib prioritet lokallaşdırmadır. DİM-lərə nail olmaq getdikcə daha güclü məlumat sistemləri, maliyyələşdirmə mexanizmləri və institusional imkanlarla şəhərlərin və yerli hökumətlərin səlahiyyətləndirilməsindən asılıdır.

Həmçinin yaşıl keçid, dayanıqlı infrastruktur və regional əlaqə ilə bağlı təcrübələr də daxil olmaqla, Avropa və Mərkəzi Asiyadan güclü regional perspektivlər gətirəcəyik.

BMT ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlıq güclü, konstruktiv və artan strateji xarakter daşıyır

- Azərbaycan Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin həyata keçirilməsində Birləşmiş Millətlər Təşkilatının fəal tərəfdaşına çevrilib. BMT ilə Azərbaycan arasında mövcud əməkdaşlığın səviyyəsini necə qiymətləndirərdiniz?

- BMT ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlıq güclü, konstruktiv və artan strateji xarakter daşıyır. Azərbaycan DİM gündəliyinə güclü şəkildə sahib olduğunu nümayiş etdirib və dayanıqlı inkişafı milli prioritet kimi müəyyən edib.

Bu il tətbiqinə başlanılan 2026-2030-cu illər üçün yeni BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf üzrə Əməkdaşlığa dair Çərçivə Sənədi Hökumətlə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı sistemi arasında sıx əməkdaşlığı əks etdirir və ölkənin orta gəlirli ölkə kimi inkişaf edən prioritetləri ilə uyğunlaşdırılıb.

Yeni Çərçivə Sənədi strateji olaraq iki əsas prioritetə fokuslanıb: Birincisi, insan mərkəzli inkişafa, innovasiyaya, sosial inteqrasiyaya və həssas qruplar üçün imkanlara daha güclü dəstək daxil olmaqla, inklüziv sosial-iqtisadi artımın və insan inkişafının təşviq edilməsidir. İkincisi, ekoloji dayanıqlığın, iqlim uyğunlaşmasının və davamlı iqtisadi transformasiyanın artan əhəmiyyətini qəbul edərək ekosistemlərin və iqlim dayanıqlığının, yaşıl inkişafın və ədalətli keçidin təşviqinə yönəlib.

Azərbaycanla əməkdaşlığımız həmçinin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin lokallaşdırılması, rəqəmsallaşdırma, gənclərin cəlb olunması, innovasiya, dayanıqlı şəhər inkişafı və regional əlaqə kimi sahələri də əhatə edir.

Azərbaycan həmçinin COP29 və WUF13-ə ev sahibliyi etmək və SPECA (Mərkəzi Asiya Ölkələrinin İqtisadiyyatları üçün Xüsusi Proqram) kimi regional əməkdaşlıq təşəbbüslərində iştirak etməklə davamlı inkişaf üzrə regional və beynəlxalq dialoqun inkişafında fəal rol oynayıb. Bu baxımdan, Azərbaycan hökumətini SPECA Çoxtərəfdaşlı Etimad Fonduna 3,5 milyon ABŞ dolları məbləğində ianə etdiyinə görə təqdir edirik. Bu platformalar daha geniş Avropa və Mərkəzi Asiya regionunda dayanıqlı inkişaf üzrə dialoq və tərəfdaşlıqları gücləndirmək üçün mühüm imkanlar yaradır.

BMT Cənubi Qafqazla əlaqəli regional iqtisadi əməkdaşlığı dəstəkləməyə davam edir

- Hazırda Azərbaycanda, xüsusən də dayanıqlı inkişaf, şəhər davamlılığı və regional bərpa kimi sahələrdə BMT tərəfindən dəstəklənən ən əhəmiyyətli inkişaf layihələri hansılardır?

- Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Azərbaycandakı sistemi milli inkişaf prioritetlərinə uyğun geniş çeşidli təşəbbüsləri dəstəkləyir.

Əhəmiyyətli sahələrdən biri iqlim dayanıqlığı və dayanıqlı şəhər inkişafıdır. COP29-un təkanverici qüvvəsinə əsaslanaraq, BMT onlarla hökumət tərəfindən dəstəklənən və şəhər dayanıqlığı və iqlimə uyğunlaşmaya inteqrasiya olunmuş yanaşmaları təşviq edən "Davamlı və Sağlam Şəhərlərə doğru Çoxsektorlu Fəaliyyət Yolları" təşəbbüsünün başlanmasını dəstəklədi.

BMT həmçinin DİM-lərin lokallaşdırılması səylərini, məlumat sistemlərinin gücləndirilməsini, gənclərin cəlb olunmasını, innovasiyanı və inklüziv inkişaf təşəbbüslərini dəstəkləyir.

Bundan əlavə, BMT SPECA Çoxtərəfdaşlıq Etimad Fondunda və digər mexanizmlərdə iştirak etməklə Cənubi Qafqaz və daha geniş Avropa və Mərkəzi Asiya regionu ilə əlaqəli regional iqtisadi əməkdaşlığı, dayanıqlı əlaqəni və siyasət dialoqunu dəstəkləməyə davam edir.

BMT Azərbaycana dəstək verməyə hazırdır

- Azərbaycan münaqişədən təsirlənmiş genişmiqyaslı yenidənqurma və reinteqrasiya səyləri həyata keçirir. BMT-nin inkişaf perspektivindən bu prosesdə hansı imkanları görürsünüz?

- Yenidənqurma və reinteqrasiya səylərinin miqyası həm əhəmiyyətli imkanlar, həm də mürəkkəb çətinliklər yaradır.

Ən başdan dayanıqlı, inklüziv, iqlim dəyişikliyinə həssas və gələcəyə yönəlmiş icmalar qurmaq üçün böyük bir fürsət var. Buraya dayanıqlı infrastruktur, bərpa olunan enerji həlləri, ağıllı şəhər yanaşmaları, davamlı yaşayış məskənləri, ictimai xidmətlər və geri qayıdan əhali üçün iqtisadi imkanlar daxildir.

Eyni zamanda, münaqişədən sonrakı bərpa həmişə çoxölçülüdür. Uzunmüddətli planlaşdırma, institusional koordinasiya, ətraf mühit mülahizələri, sosial birlik, dolanışıq vasitələri və güclü icma iştirakı tələb olunur.

BMT sistemi inteqrasiya olunmuş təcrübə, siyasət dəstəyi, tərəfdaşlıq və qlobal miqyasda digər bərpa kontekstlərindən beynəlxalq təcrübə vasitəsilə Azərbaycana dəstək verməyə hazırdır.

Heç bir qurum bu problemləri təkbaşına həll edə bilməz

- Şəhərsalma və münaqişədən sonrakı bərpa problemlərinin həllində BMT agentlikləri, hökumətlər və beynəlxalq maliyyə institutları arasında koordinasiya nə dərəcədə vacibdir?

- Koordinasiya tamamilə vacibdir. Heç bir qurum bu problemləri təkbaşına həll edə bilməz.

Şəhərsalma və münaqişədən sonrakı bərpa maliyyələşdirmə, siyasət dəstəyi, texniki təcrübə, infrastruktur investisiyaları, sosial inteqrasiya və uzunmüddətli planlaşdırmanı birləşdirən inteqrasiya olunmuş həllər tələb edir.

BMT-nin Rezident Koordinator sistemi müxtəlif BMT qurumlarını, hökumətləri, beynəlxalq maliyyə institutlarını, inkişaf tərəfdaşlarını və yerli maraqlı tərəfləri ümumi prioritetlər ətrafında bir araya gətirməkdə mühüm rol oynayır.

Getdikcə daha çox görürük ki, uğurlu bərpa və şəhər transformasiyası güclü tərəfdaşlıqdan və milli strategiyalar, yerli icra və maliyyələşdirmə çərçivələri arasında uyğunluqdan asılıdır.

WUF13 özü BMT sistemini, hökumətləri, BMİ-ləri (Beynəlxalq Maliyə İnstitutları), yerli hakimiyyət orqanlarını, akademik dairələri və vətəndaş cəmiyyətini ortaq şəhərsalma həlləri ətrafında bir araya gətirərək bu yanaşmanı əks etdirir.

- Cənubi Qafqaz regionu iqlim dəyişikliyi, miqrasiya və infrastrukturun modernləşdirilməsi ilə bağlı çətinliklərlə üzləşir. Sizin fikrinizcə, regional əməkdaşlıq bu məsələlərin həllində hansı rol oynaya bilər?

- Regional əməkdaşlıq son dövrlərdə daha vacib hala gəlir, çünki bu çətinliklərin çoxu təbiətcə transsərhəddir.

İqlim riskləri, miqrasiya dinamikası, nəqliyyat əlaqəsi, su idarəçiliyi, ticarət dəhlizləri və enerji sistemləri hamısı əlaqələndirilmiş regional yanaşmalar tələb edir.

Cənubi Qafqaz dayanıqlı əlaqə, yaşıl keçid, iqlim dəyişikliyinə davamlılıq, rəqəmsal infrastruktur, fəlakət risklərinin azaldılması və iqtisadi inteqrasiya ətrafında əməkdaşlığı gücləndirmək üçün əhəmiyyətli potensiala malikdir.

Regional dialoq və əməkdaşlıq həmçinin etimadın qurulmasına, sabitliyə və ortaq rifaha töhfə verə bilər.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı regional əməkdaşlıq platformalarını və inteqrasiya olunmuş regional təhlili güclü şəkildə dəstəkləyir, çünki bu gün davamlı inkişaf problemləri təcrid olunmuş şəkildə effektiv şəkildə həll edilə bilməz.

Azərbaycan artıq rəqəmsallaşma və innovasiya sahəsində güclü ambisiya nümayiş etdirir

- Rəqəmsal transformasiya və “ağıllı şəhər” təşəbbüsləri qlobal miqyasda zamanla daha vacibləşir. Azərbaycan kimi ölkələr bu sahədə beynəlxalq təcrübədən necə faydalana bilər?

- Azərbaycan kimi ölkələr qlobal ən yaxşı təcrübələri yerli reallıqlara və milli prioritetlərə uyğunlaşdırmaqla beynəlxalq təcrübədən böyük fayda əldə edə bilərlər.

“Ağıllı şəhər” yanaşmaları yalnız texnologiya ilə bağlı deyil. Həmçinin həyat keyfiyyəti, ictimai xidmətləri, enerji səmərəliliyi, mobillik, ətraf mühitin dayanıqlığı, idarəetmə və vətəndaşların iştirakının yaxşılaşdırılması ilə bağlıdır.

Beynəlxalq əməkdaşlıq ölkələrə rəqəmsal idarəetmə, ağıllı infrastruktur, şəhər məlumat sistemləri, yaşıl mobillik, davamlı binalar və rəqəmsal ictimai xidmətlər üzrə təcrübə mübadiləsi aparmağa imkan verir.

Azərbaycan artıq rəqəmsallaşma və innovasiya sahəsində güclü ambisiya nümayiş etdirir. Həmçinin WUF13 müxtəlif bölgələrdə tərəfdaşlıqları gücləndirmək və təcrübələrdən öyrənmək üçün əla platforma təqdim edir.

Əsas məsələ rəqəmsal transformasiyanın inklüziv, insan mərkəzli və daha geniş dayanıqlı inkişaf məqsədləri ilə uyğun qalmasını təmin etməkdir.

WUF13 daha dərin və uzunmüddətli əməkdaşlıq üçün vacib katalizator ola bilər

- WUF13-dən sonra Azərbaycanla Birləşmiş Millətlər Təşkilatı sistemi arasında dayanıqlı şəhər inkişafı və regional tərəfdaşlıq sahələrində hansı yeni əməkdaşlıq imkanlarını görürsünüz?

- WUF13 daha dərin və uzunmüddətli əməkdaşlıq üçün vacib katalizator ola bilər.

Davamlı şəhərsalma, DİM-lərin lokallaşdırılması, yaşıl keçid, dayanıqlı infrastruktur, iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşma, rəqəmsal innovasiya və şəhər maliyyələşdirilməsi kimi sahələrdə güclü imkanlar görürük.

Regional əlaqə, ticarət dəhlizləri, ətraf mühitin dayanıqlığı və Cənub-Cənub əməkdaşlığı üzrə tərəfdaşlıqların genişləndirilməsi üçün də əhəmiyyətli potensial mövcuddur.

Azərbaycanın artan beynəlxalq iştirakı və strateji-coğrafi mövqeyi ölkənin Cənubi Qafqaz, Mərkəzi Asiya və digər yerlərdə regional dialoqa və inkişaf tərəfdaşlığına daha çox töhfə verməsi üçün imkanlar yaradır.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı inteqrasiya olunmuş siyasət dəstəyi, tərəfdaşlıq və bilik mübadiləsi vasitəsilə Azərbaycanı dəstəkləməyə sadiqdir.

WUF13 yeni ideyalar təqdim etmək üçün vacib bir fürsətdir

- Bakıda keçiriləcək WUF13 tədbirində iştirak edəcək regiondan olan gənc mütəxəssislərə, tələbələrə və siyasətçilərə hansı mesajı ötürmək istərdiniz?

- Mənim mesajım şəhərlərin və icmaların gələcəyi haqqında fəal şəkildə iştirak etmək, fikir mübadiləsi aparmaq və cəsarətlə düşünmək olardı.

Gənclər yalnız gələcəyin liderlər deyil. Onlar artıq bu gün innovasiya, dayanıqlılıq, rəqəmsal transformasiya, iqlim fəaliyyətləri və sosial dəyişikliklərini formalaşdırırlar.

Üzləşdiyimiz çətinliklər mürəkkəbdir, lakin bu nəsil həm də böyük yaradıcılıq, texnoloji biliklər və dayanıqlı inkişafa sadiqlik gətirir.

WUF13 beynəlxalq təcrübələrdən öyrənmək, tərəfdaşlıqlar qurmaq və daha dayanıqlı, inklüziv və dayanıqlı cəmiyyətlərin formalaşmasına kömək edə biləcək yeni ideyalar təqdim etmək üçün vacib bir fürsətdir.

Şəhər inkişafının gələcəyi gənc nəsillərin heç kimi kənarda qoymayan həllər yaratmaq üçün sektorlar, sərhədlər və sahələr üzrə işləmək qabiliyyətindən çox asılı olacaq.