ABŞ prezidenti Donald Tramp ilə Çin lideri Si Cinpin arasında keçirilən son görüş beynəlxalq siyasətdə yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.
Lent.az-ın hazırladığı bu məqalədə dünyanın ən güclü liderlərindən sayılan iki siyasətçinin görüşərək nəyi dəyişdiklərindən söhbət açılır.
Əvvəlcə qeyd edək ki, görüş təkcə iki ölkə arasındakı münasibətlər baxımından deyil, həm də dünya iqtisadiyyatı, texnologiya bazarı, enerji təhlükəsizliyi və geosiyasi balans üçün kritik əhəmiyyət daşıyır. ABŞ və Çin dünyanın ən böyük iki iqtisadi gücü olduğu üçün onların münasibətlərindəki hər dəyişiklik qlobal sistemə birbaşa təsir edir.
Bütün dünya mediasının manşetləri bu görüşlə bağlı açıldı. Dərc edilən yazılardan bəlli olur ki, tərəflər arasında əvvəlki kimi gərginlik yoxdur. Hətta müəyyən razılaşma, əməkdaşlıq siqnalları hiss olunur. Bununla yanaşı münasibətlər hələ də son dərəcə həssas olaraq qalır. Görüşün əsas mövzuları Tayvan, ticarət müharibəsi, süni intellekt texnologiyaları, nadir torpaq metalları, İran məsələsi və qlobal təhlükəsizlik olub.
Son illərdə Vaşinqton və Pekin arasında tarif savaşları, texnologiya sanksiyaları və strateji qarşıdurma ciddi şəkildə dərinləşmişdi. İndi isə tərəflər tam qarşıdurmanın hər iki ölkəyə ağır iqtisadi zərbə vuracağını anlayır. Məhz buna görə görüş zamanı münasibətlərin tam qırılmasının qarşısını almaq əsas prioritetlərdən biri hesab olunur. Reuters-in məlumatına görə, tərəflər ticarət və kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi barədə də müzakirələr aparıblar.
Bu görüşün ən mühüm nəticələrindən biri dünya iqtisadiyyatına mümkün təsirlərlə bağlıdır. ABŞ və Çin arasında yeni tarif razılaşmaları əldə olunarsa, qlobal bazarlarda sabitlik arta bilər. Xüsusilə texnologiya, logistika və sənaye sektorlarında investorların narahatlığının azalacağı gözlənilir. Analitiklər hesab edir ki, tərəflər iqtisadi əlaqələri tamamilə qoparmaq niyyətində deyil, əksinə, strateji rəqabəti idarə olunan səviyyədə saxlamağa çalışırlar.
Danışıqlarda süni intellekt və yarımkeçirici texnologiyalar xüsusi yer tutub. ABŞ Çinin yüksək texnologiyalara çıxışını məhdudlaşdırmağa davam edir, Çin isə bu asılılığı azaltmaq üçün daxili istehsalı sürətləndirir. Bu səbəbdən görüşün nəticələri qlobal texnologiya bazarına da təsir göstərəcək. Nvidia, Apple və digər iri şirkət rəhbərlərinin Trampın nümayəndə heyətində yer alması Vaşinqtonun iqtisadi və texnoloji maraqları diplomatiya ilə birlikdə idarə etməyə çalışdığını göstərir.
Tayvan məsələsi isə yenə də ən təhlükəli mövzu olaraq qalır. Si Cinpin görüşdə Tayvanla bağlı yanlış addımların ciddi qarşıdurmaya səbəb ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Pekin Tayvanı öz ərazisinin bir hissəsi hesab edir, ABŞ isə adaya hərbi dəstəyini davam etdirir. Ekspertlər düşünür ki, tərəflər hərbi toqquşmadan yayınmağa çalışsa da, bu məsələ yaxın illərdə ABŞ–Çin münasibətlərinin əsas risk nöqtəsi olaraq qalacaq.
Görüşün digər vacib istiqaməti İran və Yaxın Şərq böhranı olub. Vaşinqton hesab edir ki, Pekin Tehran üzərində təsir imkanlarından istifadə edə bilər. Çin isə enerji təhlükəsizliyi baxımından regionda sabitliyin qorunmasında maraqlıdır. Bu səbəbdən ABŞ və Çin arasında müəyyən əməkdaşlıq kanallarının açılması ehtimalı artır.
Mütəxəssislərin fikrincə, görüş tam yaxınlaşma yaratmasa da, “idarə olunan rəqabət” modelinə keçid siqnalı verə bilər. Yəni tərəflər həm rəqib olaraq qalacaq, həm də qlobal iqtisadi sistemin çökməməsi üçün müəyyən əməkdaşlıq mexanizmlərini qoruyacaq. Bu yanaşma xüsusilə maliyyə bazarlarında və enerji qiymətlərində müəyyən sabitlik yarada bilər.
Hazırkı mərhələdə ən mühüm nəticə odur ki, ABŞ və Çin bir-birinə qarşı sərt ritorikanı davam etdirsə də, açıq qarşıdurmanın dünya üçün böyük risk yaratdığını qəbul edir. Buna görə də Tramp–Si Cinpin görüşü yalnız iki liderin diplomatik təması deyil, həm də gələcək qlobal düzənin hansı istiqamətdə formalaşacağını müəyyən edən əsas hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilir.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
