İnsanlığın kainatdakı yeganə ağıllı həyat forması olub-olmadığı sualı onilliklərdir ki, alimləri çaşdırır. Bu yaxınlarda bir qrup alim "yadplanetlilərin" əvvəllər düşünüləndən daha çox rast gəlinə biləcəyi qənaətinə gələn bir araşdırma nəticəsini açıqlayıblar.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, alimlər Kainatda ağıllı həyatın harada və nə qədər tez-tez yarandığı barədə əvvəllər məlum olmayan faktlar aşkar ediblər. Onlar qaranlıq maddənin sıxlığı ilə ulduz əmələ gəlmə sürəti arasındakı əlaqəni araşdırıblar.
"Yadplanetlilər" artıq aramızdadırmı?
1960-cı illərdə amerikalı astronom Frenk Dreyk, ulduz əmələ gəlmə sürətinə, planetlərin mövcudluğuna və həyatın olma ehtimalına əsaslanaraq Süd Yolu qalaktikasındakı texnoloji sivilizasiyaların sayını qiymətləndirmək üçün nəzərdə tutulmuş məşhur bir tənlik təklif edib. Lakin o vaxtdan bəri kosmosun quruluşu haqqında anlayışımız əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib.
İsveçrə və Böyük Britaniyadan olan beynəlxalq alimlər qrupunun müasir tədqiqatı, Dreykdən əvvəl mövcudluğu məlum olmayan fundamental qüvvə olan qaranlıq enerjini nəzərə alaraq problemə daha geniş baxış bucağından yanaşmağı təklif edir. Müəlliflər hesab edirlər ki, qaranlıq enerji Kainatda ağıllı həyatın harada və nə qədər tez-tez yarandığını müəyyən etməkdə əsas rol oynaya bilər.
2024-cü ilin noyabr ayında "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society" jurnalında dərc olunmuş elmi məqalədə qaranlıq enerjinin sıxlığı ilə ulduz əmələ gəlməsi prosesi arasındakı əlaqə araşdırılır. Komandaya Darem Universitetinin tədqiqatçısı Daniele Sorin rəhbərlik edib. Onların yanaşması sadə bir fərziyyəyə əsaslanır: həyat ulduzlar olmadan mövcud ola bilməz və ulduz əmələ gəlmə sürəti kainatın nə qədər sürətlə genişlənməsindən asılıdır.
Həddindən artıq miqdarda qaranlıq enerji ilə kosmos o qədər sürətlə genişlənəcək ki, cazibə qüvvəsi maddəni qalaktikalara və ulduz sistemlərinə toplaya bilməyəcək. Belə bir kainat demək olar ki, boş və yaşana bilməyəcəkdi. Yeni nəzəri modeldən istifadə edərək, elm adamları müxtəlif qaranlıq enerji sıxlığına malik hipotetik kainatların - əslində hipotetik çoxkainatın - inkişafı üçün müxtəlif ssenariləri simulyasiya ediblər.
Nəticələr gözlənilməz olub. Hesablamalara görə, Kainatımız həyatın yaranması üçün ən əlverişli mühit deyil. Ən çox ulduz sayı bizimkindən təxminən on dəfə az qaranlıq enerjiyə malik bir dünyada əmələ gələrdi. Bu halda, adi maddənin təxminən 27 faizi ulduzlara çevrilərdi, Kainatımızda isə bu rəqəm təxminən 23 faizdir.
Bu o deməkdir ki, bəşəriyyətin yarandığı şərtlər kifayət qədərdir, lakin idealdan çox uzaqdır. Bu paradoksu izah etmək üçün tədqiqatçılar antropik prinsipə - müşahidə etdiyimiz kainatı müşahidə etməyimizin yalnız belə şərtlər altında müşahidəçilərin yarana biləcəyi üçün olduğu fikrinə müraciət edirlər.
Oxşar arqumentləri artıq 20-ci əsrin sonlarında Nobel mükafatı laureatı Stiven Vaynberq irəli sürüb. O, Kainatımızdakı qaranlıq enerjinin sıxlığının demək olar ki, kritik bir nöqtədə olduğunu iddia edib: hər hansı bir artım ulduzların əmələ gəlməsini qeyri-mümkün edəcək. Yeni tədqiqat bu ideyanı daha da inkişaf etdirir və müxtəlif fiziki parametrlərə malik müxtəlif mümkün kainatları təhlil edir.
Alimlər hesablayırlar ki, bütün potensial kainatların təxminən 99,5 faizi bizimkindən xeyli yüksək qaranlıq enerji sıxlığına malik olacaq və yaşayış üçün daha az yararlı olacaq. Lakin, kainatda onların sayı o qədər çox ola bilər ki, əslində çox sayda ağıllı varlığı dəstəkləyə bilər.
Beləliklə, reallığa tək bir kainat kimi deyil, bir çox dünyaların toplusu kimi baxsaq, ağıllı həyat klassik astronomik modellərin fərz etdiyindən daha çox yayılmış ola bilər. Eyni zamanda, müəlliflər qeyd edirlər: bu nəzəri tədqiqat aramızda yadplanetlilərin mövcudluğunun sübutu deyil və uçan naməlum obyektlərin axtarışı ilə əlaqəli deyil.
Əksinə, bu, Kainatımızın niyə məhz bu xüsusiyyətlərə malik olduğunu izah etmək cəhdidir. Bu konsepsiyada qaranlıq enerji sadəcə sirli bir qüvvə deyil, kosmosun canlılığını müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Əgər çoxkainatlı model doğrudursa, bəşəriyyət, fiziki şərtlərin maddənin ulduzlara, planetlərə və nəhayət, mənşəyini sorğulaya bilən varlıqlara birləşməsi üçün imkan verdiyi bir çox mümkün zəka formalarından yalnız biridir.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
